حواس پنجگانه یکی از ابزارهای کسب آگاهی و شناخت انسان به شمار میآیند. ورود اطلاعات به مغز از طریق حواس پنجگانه انجام میگیرد. مغز انسان، اطلاعات را پردازش و نتایج آن را در خود ذخیره میکند و به این صورت یادگیری اتفاق میافتد؛ اما واقعیتها و حقایقی وجود دارند که بهوسیلهٔ حواس پنجگانه از آنها آگاه نمیشویم. پس چگونه میتوان این واقعیتها و حقایق را شناخت؟ در این درس شما با انجام فعالیتهای یادگیری پیشبینی شده یکی از موانع شناخت را بررسی و راههایی برای غلبه بر آن پیدا خواهید کرد.
گفت و گو کنید
پس از انجام آزمایش شکست نور به سؤالات زیر پاسخ دهید.
سه نمونه از خطای بینایی را بیان کنید.
پاسخ ۱
۱. دیدن سراب در بیابان (انعکاس نور در هوای گرم که شبیه آب به نظر میرسد). ۲. شکسته دیده شدن مداد در لیوان آب (شکست نور). ۳. کوچک دیده شدن اجسام در فاصله دور (پرسپکتیو).
آیا حواس دیگر انسان نیز دچار خطا میشوند؟ در صورت پاسخ مثبت، مثال بزنید.
پاسخ ۱
بله، مثلاً حس لامسه: اگر یک دست را در آب گرم و دست دیگر را در آب سرد بگذاریم و سپس هر دو را در آب ولرم قرار دهیم، دستها حس متفاوتی از دمای آب ولرم خواهند داشت (یکی سرد و دیگری گرم حس میکند). یا حس چشایی که بعد از خوردن شیرینی زیاد، طعمهای دیگر را کمتر حس میکند.
این خطاها چگونه و در کجا اتفاق میافتد؟ آیا واقعاً حواس خطا میکنند؟ اصولاً چیزی به عنوان خطای حواس داریم؟ چرا؟
پاسخ ۱
خطا در مرحله پردازش اطلاعات در مغز یا به دلیل محدودیت ابزارهای حسی ما رخ میدهد. در واقع حواس ما اطلاعات را همانطور که دریافت میکنند به مغز میفرستند (مثلاً شکست نور واقعاً اتفاق میافتد)، اما تفسیر مغز ما از آن اطلاعات ممکن است با واقعیت بیرونی تطابق نداشته باشد. بنابراین اصطلاح «خطای حواس» بیشتر به معنی «خطای ادراک» است.
آیا این خطا حاصل اندیشهٔ ماست یا نقص در حواس ماست؟
پاسخ ۱
بیشتر حاصل محدودیت حواس و نحوه تفسیر مغز (اندیشه) است. حواس ما در دامنهی محدودی کار میکنند و مغز بر اساس الگوهای قبلی اطلاعات را تفسیر میکند که گاهی منجر به خطا میشود.
آیا در تفسیر شنیدهها (صداها، سخنان) نیز خطایی رخ میدهد؟ چگونه؟ با مثال توضیح دهید.
پاسخ ۱
بله، بسیار زیاد. مثلاً شنیدن صدای باد که شبیه صدای ناله یا حرف زدن کسی به نظر میرسد. یا بدفهمی سخنان دیگران به دلیل پیشداوریها یا نشنیدن کامل کلمات (مثلاً شنیدن «خار» به جای «کار»).
۱. استفاده از ابزارهای دقیق اندازهگیری (مثل خطکش، دماسنج). ۲. تکرار مشاهده و آزمایش. ۳. استفاده از عقل و تفکر منطقی. ۴. مشورت با دیگران و مقایسه ادراکات.
پرسش و پاسخ بدون پرسش
تا کتون پرسشی ثبت نشده.