خاک از ذرههایی با اندازههای متفاوت تشکیل شده است. اندازهٔ ذرههای خاک در ویژگیهای آن تأثیر دارد. مثلاً میزان فضاهای خالی و چگونگی نفوذ آب در خاک به اندازهٔ ذرات آن بستگی دارد. اگر مقدار ماسهٔ خاک، نسبت به رس آن بیشتر باشد، آب را در خود نگه نمیدارد و آب با سرعت به لایههای زیرین میرود. اما اگر در خاک مقدار رس بیشتر باشد، آب بهراحتی بهدرون زمین نفوذ نمیکند. بهنظر شما در خاک مناسب کشاورزی، مقدار رس و ماسه باید چگونه باشد؟
فعالیت
مقدار نفوذ آب را به درون زمین در دو دامنهٔ شکل زیر با هم مقایسه، و دربارهٔ دلیل خود بحث کنید.
در دامنهٔ الف (دارای پوشش گیاهی) مقدار نفوذ آب بیشتر است. زیرا ریشه گیاهان باعث نفوذپذیری بیشتر خاک میشود و همچنین گیاهان سرعت حرکت آب روی سطح زمین را کم میکنند و فرصت بیشتری برای نفوذ آب فراهم میکنند. در دامنهٔ ب (بدون پوشش گیاهی) آب به سرعت جاری شده و کمتر نفوذ میکند.
احداث سد در کدام دامنه بیشتر مورد نیاز است؟ دلیل خود را ذکر کنید.
احداث سد در دامنهٔ ب (بدون پوشش گیاهی) بیشتر مورد نیاز است. زیرا در این دامنه، آب باران به سرعت به رواناب تبدیل میشود و خطر سیلاب وجود دارد. سد میتواند این روانابها را کنترل و ذخیره کند. همچنین چون نفوذ آب کم است، آبهای سطحی بیشتری برای ذخیره در پشت سد وجود خواهد داشت.
بعضی از مواد مانند شن و ماسه به راحتی آب را از خود عبور میدهند که به این قابلیت نفوذپذیری میگویند. در حالیکه برخی مواد مانند رس، آب را به راحتی از خود عبور نمیدهند؛ یعنی این مواد نفوذپذیری خیلی کمی دارند.
آزمایش کنید
وسایل و مواد: گلدان کوچک و یکسان ۴ عدد، مقداری ماسه و خاک رس، برچسب کاغذی ۴ عدد و لیوان ۱ عدد
روش آزمایش: ۱. ته هر گلدان سوراخی ایجاد کنید. ۲. گلدانها را با برچسب ۱، ۲، ۳ و ۴ نامگذاری کنید. ۳. ترکیب خاکهای زیر را به ترتیب در گلدانهای ۱ تا ۴ بریزید: ۱ لیوان رس با ۲ لیوان ماسه، ۲ لیوان رس با ۱ لیوان ماسه، ۳ لیوان رس، ۳ لیوان ماسه ۴. در هر یک از گلدانها ۱ لیوان آب بریزید.
نتیجهٔ مشاهدهها را در گروه خود به بحث بگذارید.
مشاهده میشود که آب از گلدان شماره ۴ (که فقط ماسه دارد) سریعتر و بیشتر خارج میشود. در مقابل، آب از گلدان شماره ۳ (که فقط رس دارد) بسیار کند و کم خارج میشود. در گلدانهای ۱ و ۲ که مخلوط هستند، سرعت و میزان خروج آب بین این دو حالت است.
کدام نمونه خاک برای کشاورزی مناسبتر است؟ چرا؟
خاک گلدان شماره ۱ (مخلوطی که ماسه بیشتری دارد اما مقداری رس هم دارد) برای کشاورزی مناسبتر است. زیرا نه آنقدر نفوذپذیر است که آب را فوراً از دسترس گیاه خارج کند (مثل ماسه خالص) و نه آنقدر نفوذناپذیر است که باعث ماندابی شدن و خفگی ریشه شود (مثل رس خالص). این خاک رطوبت را به اندازه کافی نگه میدارد و تهویه مناسبی هم دارد. (خاک باغچه ترکیبی از رس، ماسه و گیاخاک است)
پرسش و پاسخ بدون پرسش
تا کتون پرسشی ثبت نشده.