الف) افزون بر اندازهٔ ذرههای تشکیلدهندهٔ زمین، پوشش گیاهی و شیب زمین نیز در نفوذ آب به درون زمین تأثیر دارد؛ چگونه؟
پاسخ ۱
پوشش گیاهی: وجود گیاهان باعث کاهش سرعت حرکت آب روی زمین میشود و فرصت نفوذ را افزایش میدهد. همچنین ریشههای گیاهان خاک را متخلخل کرده و نفوذپذیری را زیاد میکنند.
شیب زمین: هرچه شیب زمین بیشتر باشد، آب با سرعت بیشتری جاری میشود و فرصت کمتری برای نفوذ پیدا میکند. در زمینهای کمشیب و هموار، آب فرصت کافی برای فرو رفتن در خاک را دارد.
ب) زمینهایی که مقدار نفوذپذیری خاک آنها زیاد است، برای کشاورزی مناسب نیستند؛ چرا؟
پاسخ ۱
زیرا آب به سرعت از دسترس ریشه گیاه خارج شده و به لایههای پایینتر میرود. در نتیجه گیاه دچار کمآبی میشود و همچنین مواد غذایی خاک همراه آب شسته شده و از بین میروند.
آبهای سطحی پس از نفوذ به درون زمین، فضاهای خالی بین ذرههای تشکیلدهندهٔ رسوبات و سنگها را پر میکنند و ذخایر آبهای زیرزمینی را به وجود میآورند. آبها در زیرزمین حرکت میکنند. سرعت حرکت آنها از ۰/۵ متر تا ۵۰۰ متر در سال متغیّر است. جهت حرکت آب از شیب سطح زمین پیروی میکند. سرعت حرکت آبهای زیرزمینی در رسوبات دانهدرشت، مانند آبرفتها، زیاد و در رسوبات دانه ریز، مانند رسها، بسیار ناچیز است. آبهای زیرزمینی هنگام نفوذ در سنگهای آهکی، آنها را در خود حل و فضاهای خالی ایجاد میکنند. با ادامهٔ این فرایند فضاهای خالی بیشتر و بزرگتر میشوند و غارهای آهکی بهوجود میآیند.
آزمایش کنید
وسایل و مواد: بشر، استوانهٔ مدرج، مقداری ماسه
روش آزمایش: ۱. بشر را از ماسه پر کنید. ۲. با استوانهٔ مدرج به آن آب اضافه کنید تا بشر از آب لبریز شود. ۳. مقدار آب مصرفی (مقدار آب توسط استوانه مدرج اندازهگیری شده) را بر حسب سانتیمتر مکعب یادداشت کنید.
حجم آب مصرف شده نشان دهندهٔ چیست؟
حجم آب مصرف شده نشاندهندهٔ «میزان فضاهای خالی» (تخلخل) بین ذرات ماسه است. هر چقدر آب بیشتری مصرف شود، یعنی فضای خالی بین ذرات بیشتر بوده است.
پرسش و پاسخ بدون پرسش
تا کتون پرسشی ثبت نشده.